एकाङ्की : सपनाका सपनाहरू

~खेम थपलिया~Khem Thapaliya

अङ्क एक
दृश्य एक

(सानो कोठा । सामानहरू यत्रतत्र छन् । एउटा पुरानो खाट छ । खाटमा क्रमशः १० र १५ वर्षका निशान र शान्ति सुतिरहेका छन् । त्यसको तल भुइँमा सामान्य ओछ्यानमा पुरानो खास्टो ओढेर सपना पनि सुतिरहेछिन् । उनको उमेर करिब २० बर्षको छ । बिहानको मिर्मिरे, चराहरूको चिरबिरे प्रभाती आवाज सुनिँदै छ । त्यो सानो कोठारूपी संसारमा ती तीन प्राणीहरू आफ्नै ढङ्गले निअङ्कलरहेकै समयमा सपना एक्कासी चिच्याउँदै ब्युँझिन्छिन् ।)

सपना – (ठूलो स्वरमा) नाइँ … ! (खाटमा सुतिरहेका निशान र शान्ति पनि चिच्याउँदै उठ्छन् । उनीहरू पनि भुइँको ओछ्यानमा गएर दिदी सपनासितै टाँसिएर बस्छन् ।)

निशान – (डराउँदै) दिदी के भो ? किन कराउनुभएको ?

शान्ति – (उस्तै गरी) सपना दिदी † भन्नूस् न के भो तपाईंंलार्ई ? के भो … ?

सपना – (आपूmलार्ई सम्हाल्दै) कस्तो डरलाग्दो सपना देख्न पुगेछु । ओहो † कस्तो नराम्रो … † (सपना आतङ्कित मनस्थितिमा छिन् । उनको अनुहार नै बदलिएको छ ।)

निशान – (अलि नजिक हुन खोज्दै) भन्नूस् न दिदी, कस्तो सपना देख्नु भो ? हामी पनि सुनौँ न ।

शान्ति – (उस्तै गरी) दिदी हामी पनि सुनौँ न तपाईंले कस्ते सपना देख्नु भो ?

सपना – (झर्को मान्दै) तिमीहरूलार्ई सपना भनेको के हो, थाहा छ ? तिमीहरूले कहिल्यै सपना देखेका छौ ?

शान्ति –(अलि ठूलो स्वरमा) हामी पनि कहिलेकाहीँ सपना देख्छौँ । सपना कस्तो हुन्छ, हामीलार्ई पनि थाहा छ तर हामी कहिल्यै पनि तपाईंं जस्तो चिच्याएर, कराएर उठेनौँ तर तपाईं चिच्याउनु भो । त्यसैले सोधेको नि दिदी †

निशान – (उस्तैगरी) हो हामीले पनि सपना देखेका छौँ । आी त्यसरी कहिल्यै चिच्याएनौँ त ?

सपना – (संयमताका साथ) ए, हो र ! म त्यस्तो गरी चिच्याएँ र ?

दुवै – (एकै साथ) हो हो तपाईं निकै चिच्याउनु भो ।

सपना – (संयमताका साथ) म चिच्याएँ हुँला । मैले देखेको सपना निकै नराम्रो थियो । कतै त्यो सपना साँच्चीकै भयो भने । ओहो ! म त कल्पनै गर्न सक्दिनँ । )

निशान – (उत्सुकताका साथ) भन्नोस् न दिदी के के देख्नु भो ?

शान्ति – (उत्सुकता र संशय दुवै भावमा) हो दिदी भन्नूस् न † तपाईंलार्ई डर लाग्ने त्यस्तो सपना के थियो ? हाम्री दिदी सपना सामान्य कुराहरूबाट डर मान्ने मान्छे नै होइन ।

सपना – (विषयान्तर गर्न खोज्दै) भैगो, छोडिदेऊ यी कुरा, अब उज्यालो भइसक्यो । तिमीहरू आ–आफ्ना काममा लाग ।

निशान – (जिद्दी गर्दै) नाइँ, पहिले तपाईंले देख्नुभएको सपना सुन्ने अनि मात्र आफ्नो काम गर्ने । नाइँ, दिदी नाइँ … !

सपना – (आपूmलार्ई समालेर विस्तारै) त्यो सपना सुन्छौ त ?

निशान – (उत्सुकताका साथ) सुन्छौँ ।

शान्ति – (उस्तै गरी) सुन्छौँ ।

सपना – (खोक्दै) मैले देखेको त्यो डरलाग्दो सपना हाम्रो भविष्यसित जोडिएको थियो । हाम्रो राष्ट्रको भविष्यसित जोडिएको थियो त्यो सपना । नेपाली जनताले कहिल्यै कल्पनै गर्न नसक्ने सपना थियो त्यो । (निशान र शान्ति थप उत्सुक हुन्छन् ।)

निशान – (अलि ठूलो स्वरमा) यस्तो पनि सपना हुन्छ र दिदी कहीँ †

शान्ति – (झर्किदै) चुप लाग, दिदीले भर्खर त भन्न सुरु गर्नुभएको छ । तिमीलार्ई बीचमा बोल्नुपर्छ । (मुखतिर देखाउँदै) यो मुख पनि कति छिटो चल्न परेको होला !

निशान – (सम्हालिँदै) ल ल, अब म एक शब्द पनि बोल्दिनँ । म चुप लागेर सुन्छु, अब त भयो हैन ? बोल्न पनि नपाइने !

सपना – (रिसाउँदै) लौ तिमीहरूको फेरि झगडा सुरु भयो हैन । स–साना कुरामा पनि झगडा गरिहाल्ने तिमीहरूको बानी कहिले सुध्रिन्छ हँ ? उमेर पनि यस्तै हो कि, तर म त त्यस्तो थिइनँ रे । अब चुप लागेर बस है त ?

दुवै – (एकै चोटि) हुन्छ दिदी ।

सपना – (बेलीविस्तार लगाउँदै) सपनामा म चरा भएर हिमाल, पहाड, तराईका सबै सबै सुन्दर सुन्दर ठाउँहरूमा उड्दै उड्दै डुलिरहेकी थिएँ । म कहिले सुन्दर हिमालका चुचुरोमा पुग्थेँ भने कहिले पहाड–उपत्यकाका सुन्दर बस्तीहरूमा रमाउँथेँ । म हिमालका चौँरीका बथानमा रमाउँथेँ भने पहाडका चरा चुरुङ्गीहरूसित नाच्दै गाउँदै हुन्थेँ । कहिले म तराईका सुन्दर हरियाली फाँटहरूमा पुग्थेँ । त्यहाँ हात्ती गैंडाका बथानमा मिसिन्थेँ । सपनामा म मेचीदेखि महाकालीसम्म पुगेकी थिएँ । म सपनामा हाम्रो देशको प्राकृतिक सौन्दर्यका बीचमा हिमाल पहाड तराईको एकीकृत भावले असाध्यै प्रफुल्ल भएकी थिएँ । ओहो † त्यसलार्ई मुखले कसरी व्यक्त गर्न सकिन्छ र

† तर … (सपना रोकिन्छिन् ।)

निशान – (सपनातिर हेर्दै) किन रोकिनु भो दिदी † त्यसपछि के भयो ?

सपना – (खोक्दै) अँ । त्यसपछि त मैले सपनामा देखेको त्यो सौन्दर्य, जहाँ म असाध्यै असाध्यै रमाएको थिएँ । म उड्दै उठ्दै जब तराईका फाँटहरूमा लहराउँदै गरेका धानका पहेँला बालाका दाना टिप्दै थिएँ, त्यतिखेर आकाशमा गड्याङगुडुङ भइहाल्यो । त्यहाँ कालो न कालो बादल मडारिन थाल्यो । म बेस्सरी डराएँ । धेरै टाढा टाढासम्म पनि देख्न सकिने एउटा ठूलो र अग्लो रुखको हाँगामा गएर बसँे । त्यहाँबाट यसो दक्षिणतिर हेरेको त कालो न कालो गोमन र रगतले लछप्पै भिजेको डरलाग्दो गिद्ध एक आपसमा रमाउँदै, मुखबाट रगतका फाल्सा ओकल्दै आइरहेको देखेँ । (डराउँदै) ओहो † त्यो सम्झँदा पनि कत्ति डर लागेर आउँछ अनि तिनका नङ्ग्रा–दाह«ाहरू पनि यति डरलाग्दा र तिखा थिए कि तिनले नछुँदैमा प्वालै पार्लान् जस्ता ।

निशान – (विस्तारै) सपना दिदी, तिनीहरूले कसलार्ई खाएर, चिथोरेर त्यस्ता भएका होलान् ?

सपना – (अलि कडा स्वरमा) कसलार्ई हुनु नि † तिनीहरूले इराकदेखि अफगानिस्तानसम्म तथा कास्मिर र दन्तेबाँडासम्मका श्रमजीवी, गरिब जनताहरूको रगतदेखि हड्डीसमेत चुसिरहेको कुरा मैले पार्टीका अग्रजहरूबाट सुनेकी थिएँ । तिनीहरू एकदमै बदमास हुन् रे । उनीहरू गरिब राष्ट्र, छिमेकी राष्ट्र र तिनका जनतालार्ई आफ्नो दास बनाउन चाहन्छन् रु । जुन देशका शासकले, जुन देशका जनताले तिनको विरोध गर्दछन्, त्यहाँ नरसंहार गर्नु उनीहरूको घोषित योजना नै हो रे । हो मलाई पनि त्यस्तै लाग्छ । वास्तवमा तिनीहरू महा आतङ्ककारी हुन् ।

शान्ति – (अलि रिसाउँदै) निशानले बीचमै कुरा गरेर फेरि कहाँ पु¥याइदियो भन्या अनि के भयो दिदी?(निशान ठुस्स पर्छ ।)

सपना – (फेरि सिलसिला जोड्दै) अँ, एकछिनमै तिनीहरूले हाम्रो तराई–मधेसलार्ई कालो बादलले ढपक्कै छोपिदिए । त्यहाँ बस्ने मानिसहरूको कोलाहल मच्चियो । केही मानिसहरू दक्षिणतिर लागे । धेरै मान्छेहरू उत्तरतर्फ लाग्ने प्रयत्न गर्दै थिए । हेर्दा हेर्दै कैयौँ घरहरू, पुलहरू छिनभरमै गल्र्यामगुर्लुम भए । मैले देखेको सुरुको त्यो सुन्दर चित्र केहीबेरमै भग्नावशेषमा परिणत भए । ती राक्षसी गोमन र गिद्ध बडो रमाउँदै, आपूmलार्ई ठूलो पौरखी ठान्दै उत्तरतर्फ लाग्न थालेपछि म त्यहाँ बस्न सकिनँ । मैले पनि उत्तरतर्फको बाटो समाएँ । त्यतिखेर डर, भोक, थकाइ र प्रतिशोधको ज्वालाले म उड्नै नसक्ने भएकी थिएँ तर पनि पहाड छिचोल्दै हिमालतिर उडेँ लत्रिदै लत्रिँदै … ।

शान्ति – (उत्सुकता र भावावेग सहित) के तिनीहरूले तपाईंलार्ई पनि देखे दिदी ?

सपना – (अलिकति ठाउँ सर्दै) देखे नि, किन नदेख्नू नि † तिनीहरू राता राता आँखा पादै मलार्र्ई एकैचोटि निलुँला झैँ गर्दै थिए तर तिनीहरूले मलार्र्ई केही गर्ने आँट भने गरेनन् । त्यतिखेर मेरो लागि प्रतिकूल परिस्थिति ठानी म आफैँ उत्तरतर्फ लागेकी थिएँ । तिनीहरूले मेरो पीछा गर्दै थिए ।

निशान – (सिलिङतिर हेर्दै) दिदी † त्यहाँ तिनीहरूलार्ई कसैले रोक्ने प्रयास गरेनन् †

सपना – (अलिकति अनुहार उज्यालो पार्दै) आफ्नो देशलार्ई माया गर्नेहरू, आफ्नो देशको माटोलार्ई मुटु ठान्नेहरूले राम्रै प्रतिरोध गरेका थिएँ सुरु सुरुमा तर त्यहाँका मानिसहरू विभाजित भए । त्यहाँको एकता कमजोर भयो । त्यो कमजोर बनाउने काम पनि तिनीहरूले नै गरेका हुन् । नत्र सबै मानिसहरू एक जुट भएर तिनीहरूका विरुद्ध लडेको भए त्यस्तो स्थिति नै आउने नै थिएन । त्यहाँका मानिसहरू एकजुट भएका भए ती बैरीहरूका आँखा फुटाइदिन सकिन्थ्यो, नङ्ग्राहरू भाँच्न सकिन्थ्यो, तिनका हड्डी धुजाधुजा पार्न सकिन्थ्यो तर त्यस्तो भएन ।

शान्ति – (जिज्ञासु भावमा) दिदी, त्यस्ता बैरीहरूका विरुद्ध जनता किन लड्दैनन् ? तिनीहरूका विरुद्ध लडे पो क्या मजा आउँछ तर खै किन होला नलडेको ?(सपना उठछिन् । यताउति हेर्छिन् । निशान र शान्ति पनि उठ्छन् ।)

सपना – (अलि गम्भीर भावका साथ) शान्ति, यो वीरताको कथा लामो छ । के तिमीलार्ई त्यस्ता बैरीहरूका विरुद्ध जनताले कहिल्यै सङ्घर्ष गरेका छैनन् भन्ने लागेको छ कि क्या हो ? त्यसो होइन । तिनीहरूका विरुद्ध जनताले निकै लामो समयदेखि विभिन्न किसिमका सङ्घर्षहरू गर्दै आइरहेका छन् । ती सङ्घर्षहरूमा नेपाल आमाका महान् छोराछोरीहरूले आपूmलार्ई हाँसीहाँसी बलिदान दिएका छन् । बलिदानका यस्ता गाथाहरू कैयौँ छन् । यहाँ कैयौँ बेपत्ता र घाइते छन् । यस्तो कथा एकै छिनमा भनेर कहाँ सकिन्छ र ? एक दशकसम्म चलेको महान् जनयुद्धबारे केही कुराहरू त तिमीहरूले पनि सुनेका छौ नि † जुन महान् युद्धमा हाम्रा बाबा आमाले जीवन दिनुभएको छ । (ढोका ढकढकाएको आवाज आउँछ । सपना, निशान र शान्ति सम्हाालिन्छन् । निशान ढोका खोल्दछ । ढोका ढकढकाउने घरमालिक हुन्छन् । उनी रुखो स्वरमा बोल्न थाल्छन् ।)

घरमालिक – (ठूलो स्वरमा) ए सपना † खोइ त कोठा भाडा ? ६ महिना भइसक्यो । अब म धेरै समय कुर्न सक्दिनँ । तिमीहरूलार्ई सित्तैमा बस्न मैले यो घर यत्रो पैसा लगाएर बनाएको हो र † एक दुई दिनभित्र पैसा मैले पाइनँ भने तिमेरुका सबै झिटीझाम्टा सडकमा लगेर मिल्काइदिन्छु । बुझ्यौ हैन ? (घरमालिक बाहिरिन्छन् । एकछिन सपना, निशान र शान्ति कालोनिलो हुन्छन् ।)

निशान – (रिसाउँदै) यो मान्छेले हामीलार्ई कत्ति हेपेर बोलेको होला ।

शान्ति – (शान्त हुँदै) हेपिहाल्छ नि ! सम्पत्तिवालाहरूलार्ई उसको सम्पत्तिबाहेक अन्य कुरालार्ई आँखै देख्दैनन् । यी धनी मानिसहरूले हामी जस्ता गरिबहरूलार्ई कत्ति दिनसम्म हेपिरहँदा हुन् ?यहाँ हामीजस्ता गरिबको दिन कहिले आउने होला हगि ?

निशान – (नियास्रिएको भावमा) अलिकति त हाम्रा बाबा–आमा नभएर पनि हामीलार्ई यिनीहरूले हेपेका हुन् । अहिले हाम्रा बाबा भइदिनुभएको भए एक मुठा पैसाले यिनको मुखमा बुजो लगाइदिनुहुन्थ्यो होला हगि दिदी ? (निशानको कुराले सपना र शान्ति भावुक हुन्छन् ।)

शान्ति – (उदास हुँदै) पहिले पहिले आइरहने सभासद् अङ्कल पनि अचेल आउन छोड्नु भो । चिन्तनराज अङ्कल बेला बेलामा आएर कति गहिरा कुराहरू सिकाउनुहुन्थ्यो, उहाँ पनि आउन छोड्नु भो । हैन हामीलाई सबैले बिर्सिन थाले कि क्या हो ?

सपना – (सम्झाउँदै) भैगो यो कुरा छाडिद्यौ । अब उठौँ । अबेला पनि हुन लागिसक्यो । तिमीहरूको गृहकार्य पनि त होला नि ! म चिया पकाउँछु ।

निशान – (असन्तुष्टिको भावमा) सपनाको कुरा सिद्धिएकै थिएन । घरबेटीले बीचमै अलमल्याइदिनु भो ।

सपना – (झकिँदै) छोड यो सपनाको कुरा । बाँकी अर्को दिन गरौँला । (निशान र शान्ति बाहिरिन्छन् । सपना चिया पकाउने तरखर गर्छिन् तर त्यहाँ केही पनि हुँदैन ।)

शान्ति – (हेर्दै) दिदी चिया तयार भो ?

सपना – (झर्किँदै) अब खायो चिया ! चिनी, चियापत्ति केही पनि छैन । चामल पनि सिद्धिएछ । पैसा पनि छैन । घरबेटीको कुरा त्यस्तो छ । तिमीहरूको स्कुलको फिस नतिरेको पनि यत्तिका महिना भैसक्यो । हैन यो अभावै अभावले हामीलार्ई कहिल्यै छोड्दैन कि क्या हो ! के यसबाट मुक्ति सम्भव छैन ? कहिले हुन्छ हाम्रो मुक्ति ?? कसले गर्छ हाम्रो मुक्ति ???(निशान र शान्ति ट्वाँ परेर सपनाको मुखमा हेरिरहन्छन् । सपना किंकर्तव्यविमूढ भएर उभिरहन्छिन् ।)
पर्दा ।

अङ्क एक
दृश्य दुई,

(अपरान्ह । सपना कोठामा काम गरिरहेकी छिन् । निशान र शान्ति गृहकार्य गरिरहेका छन् । निशान भित्तामा झुन्ड्याइएको बाबा–आमाको तस्बिरलार्ई घरिघरि हेरिरहेको छ । उमेर र स्वभावले पनि चञ्चल निशान आज अलि बढी नै गम्भीर देखिन्छ । यसैबीचमा करिब ४० वर्षका एक जना सभासद् आइपुग्छन् ।)

सभासद् – (हँसिलो मुद्राका साथ) अभिवादन सपना ! के छ हालखबर ?

सपना – (सतर्क हुँदै) अभिवादन, आज बाटो बिराउनु भो नि ! कत्ति दिन भो तपाईं नआउनुभएको ? शान्तिले पनि अकलहरू आयन छोड्नुभयो भन्दै थी । हामीलाई त सबैले बिर्सिन लाग्नु भो कि भन्ने पो लाग्न थालेको थियो त । (तिनै जनाले अभिवादन गरेपछि बस्न आग्रह गर्दै)

सभासद् – (गम्भीर मुद्राका साथ बस्दै) कहाँ बाटो बिराउनु नि सपना । बिर्सिएको त हुँदै होइन ।संविधान निर्माण र आन्दोलन दुवैले अलि व्यस्तताले मात्र हो । (निशान र शान्तितिर हेर्दै) तपाईंको एउटा चीज मसित थियो । दिऊँला दिऊँला भन्दा भन्दै कहिले बिर्सिने कहिले के हुने । आज चाहिँ सम्झिएरै ल्याइदिएको छु । (सभासद् झोलाबाट एउटा रातो डायरी निकालेर सपनालार्ई दिन्छन् । निशान र शान्तिले अनौठो ठान्छन् ।) सपना, यो डायरीलार्ई जतन गरी राख्नूस् है ।

सपना – (हातमा डायरी लिँदै) अङ्कल, यो डायरी मलार्र्ई किन दिनुभएको ? यसमा के त्यस्तो रहस्य छ ?(सपना डायरीको पन्ना सरर्र पल्टाउँछिन् ।)

सभासद् – (गम्भीर भावमा) सपना, यो डायरीको धेरै मूल्यवान छ । यो डायरी तपाईंंकै हो । यो तपाईंको बाबाको सपना हो, तपाईंकी आमाको सपना हो । नेपाल र नेपाली जनताको सपना हो सपना । (निशान र शान्ति आश्चर्य मानेर हेरिरहन्छन् ।)

सपना – (अचम्म मान्दै) ओहो । यो मेरो डायरी रे ! कसरी ?

सभासद् – (उठेर भित्तामा टाँसिएको सपनाका बाबा–आमाको तस्बिरतर्फ फर्कँदै) हो, सपना यो रातो डायरी तपाईंको बुबाको हो । उहाँले यसलार्ई जहिले पनि साथमै लिइरहनुहुन्थ्यो । उहाँले यसलार्ई युद्धमोर्चामा पनि साथमै राख्नुहुन्थ्यो । फुर्सदमा अध्ययन गर्नुहुन्थ्यो र यसमा लेखिहाल्नुहुन्थ्यो । यसमा लेखिएका विभिन्न विषयहरूमा सहयोद्धाहरूका बीचमा बहस चलाउनुहुन्थ्यो । यसलार्ई निकै समृद्ध पार्दै लैजानुभएको थियो तर … । (सभासद् बीचमै रोकिन्छन् ।)

सपना – (उठ्दै र गम्भीरका साथै) अङ्कल किन रोकिनुभयो ? अनि के भयो ?

सभासद् – (संयमताका साथ) तर उहाँ युद्ध मोर्चामा सहिद हुनुभयो ।

सपना – (सम्झे जस्तो गरेर) हो, हाम्रा बाबाले युद्ध मोर्चामा सहादत प्राप्त गर्नुभएको कुरा मलार्र्ई अग्रजहरूले सुनाउनुभएको थियो । त्यतिखेर म धेरै रोएको थिएँ । मलाई बाबाका साथीहरूले ‘शोकलाई शक्तिमा बदलेर उहाँको सपना पूरा गर्न लागिपर्नुपर्छ’ सम्झाउनुभएको थियो । अङ्कल अरू भन्नोस् न … ।

सभासद् – (सुस्तरी) हाम्रो महान् पार्टीको योजना अनुसार हामी युद्ध मोर्चामा खटिएका थियौँ । तपाईंको बाबा हाम्रो पार्टीको आदरणीय, बहादुर र साहसिक योद्धा हुनुहुन्थ्यो । उहाँ हामी जस्ता धेरैको आदर्श हुनुहुन्थ्यो । अनि … ।

सपना – (उस्तै गरी) अनि के अङ्कल … ?

सभासद् – (खोक्दै) हो, यो त्यही युद्ध मोर्चाको कुरा हो जहाँ हामीले प्रतिक्रियावादी शासकका सुरक्षाफौजसित भीषण युद्ध ग¥यौँ । दुश्मनतिर ठूलो क्षति भयो । थुप्रै थुप्रै घाइते भए । प्रतिक्रियावादी सत्ताका भौतिक संरचनाहरूलार्ई निकै ठूलो चुनौती दिन सफल भएको त्यो लडाइँँमा तपाईंको बुबाले अग्रपङ्क्तिबाट ललिडरहनुभएको थियो । त्यहीक्रममा दुश्मनको गोली लागेर उहाँ घाइते हुनुभयो । त्यतिखेर म पनि त्यही मोर्चाको महत्वपूर्ण भूमिकामा थिएँ । युद्ध रोकिएपछि हामीले उहाँको प्राथमिक उपचार ग¥यौँ तर उहाँलार्ई हामीले बचाउन सकेनौँ । (सभासद् दुवै हातले अनुहार छोप्छन् । निशान र शान्ति किताब कापी झेलामा राखेर नजिकै आउँछन् ।)

सपना – (डर मिश्रित भावमा) बाबाले अन्तिम अवस्थामा केही बोल्नु भो ?

सभासद् – (ठूलै स्वरमा) उहाँको अवस्था निकै नाजुक थियो । उहाँले अन्तिम अवस्थामा ‘यो रातो डायरी मेरी छोरी सपनालार्ई दिनू’ भन्नुभएको थियो । (सपनातिर हेर्दै) तपाईंको नाम सपना पनि त्यत्तिखेरै राखिदिनुभएको हो । तपाईंको वास्तविक नाम त जुनू हो । (फिस्स हाँस्दै) जून जस्तै उज्यालो मुखाकृति भएकी जुनू तर उहाँको अन्तिम इच्छाअनुसार तपाईंको नाम सपना भएको हो ।

सपना – (सबैतिर हेर्दैं) ओ हो ! म जुनूबाट सपना भएको रे ! किन होला अङ्कल ?

सभासद – (खुलासाको भावमा) यसको गहिरो अर्थ छ सपना । हाम्रो पार्टीले नेपाली जनताको मुक्तिको सपना बोकेर महान् युद्धको थालनी ग¥यो । यो महान् प्रक्रियामा थुप्रै थुप्रै योद्धाहरूले सहादत प्राप्त गरे । अझै जनताको त्यो महान् क्रान्तिले आझै पूर्णता पाएको छैन । जनताका मुक्तिकामी सपनाहरू पूरा भएका छैनन् । यसलार्ई कुनै पनि मूल्यमा पूरा गर्न आवश्यक छ । तपाईंको बाबाले क्रान्ति पूर्णताको कामना गर्दै तपाईंको नाम जुनूबाट सपना राखिदिनुभएको हो ।

सपना – (संशय भावका साथ) हाम्रा बाबा महान् हुनुहुन्छ । अङ्कल, हाम्रो बाबाको सपना पूरा होला त ? पार्टीले देखेको सपना, बाबाले देख्नुभएको सपना, जनताका सपना के अहिलेको यस्तै यस्तै तरिकाले पूरा होला त ?

सभासद् – (कठोरका साथ) सजिलो छैन तर यो पूरा नहुनुको विकल्प पनि त छैन ।

सपना – (निशान र शान्तितिर हेर्दै) अहिलेको देशको स्थिति, पार्टीहरूको स्थिति त्यति राम्रो छैन । क्रान्तिकारी पार्टीमा पनि बहस चर्को देखिन्छ । आफू आफू नै लड्न थालेपछि के जनताका चाहना पूरा होलान् त ?

सभासद – (अलि ठूलो स्वरमा) सपना, तपाईंले भनेको ठीक हो । अहिले हाम्रो देशको स्थिति राम्रो छैन । क्रान्तिकारी पार्टीलार्ई अहिले पनि चारैतिरबाट घेराबन्दी गरिएको छ । अहिले हाम्रो देशलार्ई साम्राज्यवाद र विस्तारवादले नाङ्गो रूपमा क्रीडास्थल बनाएका छन् । यहाँ तिनका दलाल तथा कठपुतलीहरूले खुलमखुला राष्ट्रघात गरिरहेका छन् । हाम्रो राष्ट्रिय स्वाधीनतालाई कमजोर पार्ने दुष्प्रयत्न निरन्तर जारी छ । संविधानसभालार्ई निकम्मा बनाउने कसरत पनि यहाँ हुँदै छ । मुुलुकले प्रधानमन्त्रीको पाउन सात महिना कुर्नुप¥यो । सबैभन्दा ठूलो क्रान्तिकारी पार्टीको त्यागद्वारा मात्र देशले प्रधानमन्त्री पायो । यस्ता कुराहरू गरेर साध्य नै छैन सपना … । (आकाश गर्जिएको आवाज आउँछ ।)

सपना – (गम्भीर मुद्रामा) हो अङ्कल, हाम्रा सपनाहरू पूरा भएका छैनन् । यो धर्तीमा महान् योद्धाहरूका रगत पसिनाले नसिञ्चिएको एक इन्च भूमि पनि छैन । यत्रो त्याग र बलिदानलार्ई यो राष्ट्रले किन स्वीकार्न सकिरहेको छैन । आखिर यो देश कसको हो !

निशान – (झोक्किँदै) सपना दिदी, यो देशका बदमासहरू को को हुन् चिनाइदिनुस् न । म सबलार्ई एक एक गरेर खत्तम पारिदिन्छु । अनि बाबाको … !

शान्ति – (उस्तै गरी) हो यो देशका खराब मानिसहरूलार्ई छानी छानी ठीक पार्नुपर्छ । यो देशलाई सुधार्नु छ भने ती अपराधीहरूलाई एक एक गरी कारबाही गर्नुपर्छ ।

सभासद् – (विस्तारै) सपना, शान्तिले भन्नुभएको कुरा ठीक हो । यो देशलार्ई केही मुट्ठीभरका खराब मान्छेहरूले बर्बाद बनाएका हुन् । तिमीहरूका आमालार्ई पनि ती बदमासहरूले अपहरण गरेर हिरासतमा चर्को यातना दिएर मारे । तिम्री आमा धेरै बहादुर महिला योद्धा हुनुहुन्थ्यो । हिरासतमा उहाँलाई चर्को याताना दिइयो तर उहाँले पार्टीको गोपनीयता भङ्ग गर्नुभएन । उहाँले पार्टी र क्रान्तिका लागि अमर मृत्यु स्वीकार्नुभयो तर दुश्मनका अघि झुक्नुभएन । त्यसैले (तिनैजनातिर हेर्दै) तिमीहरूका बाबा–आमा दुवै अमर हुनुभएको छ । उहाँहरू सदैव आदरणीय भएर रहनुहुनेछ । (सपना, निशान र शान्ति निकै भावुक बन्छन् । उनीहरूमा आक्रोश, प्रतिशोधको भाव देखिन्छ ।)

सपना – (भावुक हुँदै) अङ्कल आज हामीलार्ई तपाईंले धेरै कुरा बताउनुभयो । अब हामी देश र जनताका लागि केहीे गर्न चाहन्छौँ तर … ।

सभासद् – (जिज्ञासाका साथ) तर के सपना … । स्पष्ट भन्नूस् न ।

सपना – (केही निराशाको भावमा) क्रान्तिकारी पार्टीको बहसले गम्भीर विवादको रूप लिँदै छ रे । यसले जनताको मन दुखाएको छ । यसले जनताका दुश्मनहरूले चलखेल गर्ने ठाउँ पाउँछन् । प्रशिक्षण बहिस्कारको कुरा के सामान्य हो ?

सभासद – (संयमित हुँदै) ठीक हो सपना । हाम्रो पार्टी अहिले महान् बहसको प्रक्रियाबाट अधुरो रहेको क्रान्तिलार्ई पूर्णता दिन चाहन्छ । यसले हाम्रो क्रान्तिलाई अझ परिपक्व बनाउनेछ । जनयुद्धका उपलब्धिहरूको रक्षा गर्दै क्रान्तिकारी कार्यदिशामार्फत् जनविद्रोहको दिशामा हाम्रो पार्टी अघि बढिसकेको छ । यो नै अहिलेको सबैभन्दा वैज्ञानिक र वस्तुवादी कार्यदिशा हो । सपना, यो बहसले क्रान्तिलाई बिगार्दैन बरु बनाउँछ ।

सपना – (जिज्ञासाका साथ) शान्ति र संविधान निर्माण चाहिँ के हुन्छ अङ्कल ?

सभासद् – (ठूलै स्वरमा) हो सपना, हाम्रो पार्टीले अन्तिम समयसम्म शान्ति प्रक्रियालार्ई तार्किक निष्कर्षमा पु¥याउन, जनसंविधानको सुनिश्चितता गर्न प्रयत्नशील रहनेछ तर यो सम्भावनाचाहिँ कम हुँदै गएको छ । यदि यो पूरै असम्भव भएको अवस्थामा जनताले हाम्रो पार्टीलार्ई सोध्नेछ अब के गर्ने भनेर । त्यतिखेर यी सबैको उत्तर जनविद्रोह एक मात्र विकल्पको रूपमा रहनेछ । आज विद्रोहको विपक्षमा रहेका मान्छेहरूलार्ई पनि त्यतिखेर जनविद्रोह अत्यन्त प्रिय हुनेछ ।

सपना – (उत्सुकताका साथ) हो, मलाई पनि त्यस्तै लाग्छ । अब जनविद्रोहले मात्रै हाम्रा सपनाहरू पूरा गर्छ । तर त्यसको निम्ति इमानदारिता र प्रतिबद्धता चाहिन्छ । (त्यतिखेर त्यहाँ करिब ६५ वर्षका पुराना कम्युनिस्ट नेता चिन्तनराज आइपुग्छन् । उमेर निकै भए पनि उनी त्यस्ता लाग्दैनन् । उनको मुहारमा चमक देखिन्छ ।)
चिन्तनराज – (मुट्ठी उठाउँदै) अभिवादन छ है सबैलाई । (सबै उस्तै गरी अभिवादन गर्दछन् ।) के कुरा हुँदै छ यहाँ ?

सभासद् –(सतर्कताका साथ) उही सपनाको कुरा त हो नि । हाम्रा सपना, हामी सबैका सपना । (देखाउँदै) उहाँ सपनाका सपना … ।

सपना – (रमाउँदै) ओ हो ! आज त गजबै भो । चिन्तनराज अङ्कल पनि आउनु भो । आरामै हुनुहुन्छ अङ्कल ?

चिन्तनराज – (उस्तै गरी) ठिकै छु सपना । कार्यव्यस्तताले पो आउन नसकेको हो । बेला बेलामा सम्पर्क त गरेकै छु नि ।

सपना – (उत्सुक हुँदै) त्यो त हो अङ्कल । आखिर तपाईंहरू नै हो हाम्रो अभिभावक । (सभासद्तिर देखाउँदै) उहाँ अङ्कलसित सपनाको कुरा भैरहेको थियो ।

चिन्तनराज – (सम्झे जस्तो गरेर) ए, धेरै राम्रो । सपना निकै गहन विषय हो । अक्टोबर समाजवादी क्रान्तिका नायक लेनिनले संसदवाद र अवसरवादको सपना देख्नेहरूलाई भनेका थिए – साथी हो, क्रान्तिको सपना देख्नुहोस् ।

सभासद् – (गम्भीरताका साथ) ठिक हो चिन्तनराजजी, जनताले सुन्दर जीवनको परिकल्पनाका गरे । उनीहरू राज्य सत्ताबाहेक सबै भ्रम हो भन्ने मान्यतालाई आत्मसात् गरेर क्रान्तिको भट्टीमा होमिए । आज महान् जनयुद्ध सपना यसका घोषित प्रतिबद्धता कताकता ओझेल पर्न थालेको, संसार परिवर्तन गर्ने महान् सपना धुमिल धुमिल हुन थालेको देख्दा कतै यो महान् पार्टी आफ्नो सैद्धान्तिक प्रतिबद्धताबाट च्युत हुँदै त छैन !

चिन्तनराज – (गम्भीरताका साथ) चिन्ता गर्नु ठिक छ । चिन्ता खबरदारी पनि हो । हो, हामीले महान् युद्ध सुरु गर्दाको महान् सपनालाई कहिल्यै भुल्नुहुँदैन । यहाँ हाम्रा महान् सपनाहरू धुमिल भइसकेका छैनन् । क्रान्तिकारी लेखक क्रिस्टोफर कड्वेलले भनेका छन् – सपनाले कर्मका लागि मार्ग तयार गर्छ । कर्म गर्नुभन्दा पहिले उसले सपना देख्न जरुरी छ । जो हामी सबैले देखिरहेका छाँै ।

सभासद् – (अलि कडा स्वरमा) तपाईंको कुरा मनासिब छ तर कस्तो हुन्छ स्वप्नदर्शीलाई आफ्नो सपनाको मृत्यु हुँदा कस्तो पीडा हुन्छ ? क्रान्तिको सपना देखेर वर्गसङ्घर्षको भट्टीमा हाम्फालेकाहरू अहिले के सोचिरहेका छन् ? जुन सपना देखेर आफ्नो सुन्दर जीवनको परिकल्पना गर्दछ, त्यही सपनाको मृत्यु हुँदा अवश्य पनि उसलाई खिन्नता पैदा हुन्छ तर जुन मानिसले सपना देख्दैन, त्यो मानिस मानिस नै रहँदैन ।

चिन्तनराज – (सहमतिको भावमा) हो ठीक हो । जसले जुन सपना देखेर आफ्नो सुन्दर जीवनको परिकल्पना गर्दछ, त्यही सपनाको मृत्यु हुँदा उसलाई धेरै ठूलो पीडा हुन्छ । सिङ्गो संसार परिवर्तन गर्ने सपना, जनताको राज्यसत्ता प्राप्त गर्ने सपनालाई हामीले मूल लक्ष्य बनाइरहनुपर्छ । यसलाई हामीले आफ्नो सैद्धान्तिक प्रतिबद्धताको रूपमा गहिरो गरी आत्मसात् गर्नुपर्छ जो आफ्नो सैद्धान्तिक प्रतिबद्धताबाट च्युत हुन्छ, उसको पतनको आरम्भ पनि त्यहीँबाट हुन्छ ।

सभासद् – (सहमतिमा) हो हामीलाई बुर्जुवावर्गको अधिनायकत्व स्वीकार्य छैन । हामी सर्वहारावर्गको अधिनायकत्व चाहन्छौँ । सगरमाथा चढ्ने रणनीति बनाएर कचेनाकलनतिरको कार्यनीति अवलम्बन गर्ने कुरामा हामी कदापि सहमत छैनौँ । हाम्रो सपना सामन्तवाद, साम्राज्यवाद र विस्तारवादलाई ध्वस्त गरी नेपालमा क्रान्ति पूरा गर्नु हो । हामी फेरि संसार हल्लाइदिने क्रान्तिकारी विद्रोह चाहन्छौँ । हामी विजय चाहन्छौँ मात्र विजय, पराजय होइन ।

चिन्तनराज – (खुसी हुँदै) तपाईंले ठिक भन्नु भो सभासद् जी । हामी सबैको सपना यही हो । यो हाम्रो साझा सपना हो ।

सभासद् – (दृढतापूर्वक) हो । हाम्रो पार्टी नेपालमा मौलिक ढङ्गले क्रान्तिलाई पूर्णता दिन अग्रसर छ । आज संसारभरका क्रान्तिकारीहरूले हाम्रो देशतिर हेरिरहेका छन् । उनीहरूले सगरमाथाको शिखरमा क्रान्तिको विजय झन्डा फहराएको देख्न चाहिरहेका छन् जुन हाम्रो मुख्य सपना हो ।

चिन्तनराज – (उत्साहित हुँदै) हो ठिक हो, हाम्रो सपना मरेको छैन । हाम्रो सपना म¥यो भने त्यो निकै खतरनाक हुन्छ । यही प्रसङ्गमा कवि अवतारसिंह पासको एउटा कवितांश सुनाउन चाहन्छु ः
सबभन्दा खतरनाक हुन्छ
मूर्दा शान्तिले भरिनु
छटपटी नहुनु
घरबाट काममा जानु र
कामबाट सिधै घर फर्किनु
सबैभन्दो खतरनाक हुन्छ
हाम्रा सपनाहरूको मृत्यु हुनु ।

सपना – (अगाडि सरेर दृढतापूर्वक उभिँदै) ठीक हो अङ्कल । हाम्रा सपनाहरूको मृत्यु सबभन्दा बढी खतरनाक हुन्छ । हामीलाई हाम्रो सपनाको मृत्यु स्वीकार्य छैन । हाम्रा सपनाहरू मरिसकेका छैनन् । आज पनि उत्तिकै जीवन्त छन् । झन् शक्तिशाली बनेका छन् । महान् सहिदहरूका रगतले रक्तरञ्जित हाम्रो मातृभूमिमा ती महान् सहिदहरूका सपना साकार तुल्याउनु हाम्रो सपना हो । घाइते योद्धाहरू, बेपत्ता योद्धाहरूका सपनालार्ई विपनामा परिणत गर्नु हाम्रो सपना हो । लाखौँ करोडौँ श्रमजीवी जनताका मुक्तिकामी सपनाहरू पूरा गर्नु हाम्रो सपना हो । महान् मान्छेहरूका महान् सपना साकार तुल्याउने महान् अभियानमा हामी दृढतापूर्वक अघि बढ्नेछौँ । त्यो क्रान्ति पूरा गर्न सपना, समृद्ध नयाँ नेपाल बनाउने सपना, मेरा बाबाको सपना, मेरी आमाको सपना साकार पार्ने अभियानमा हामी निरन्तर निरन्तर अघि बढिरहनेछौँ । बाबाको यो रातो डायरी (देखाउँदै) यसको सपना हामी अवश्य पूरा गर्नेछौँ । हामी ती महान् सपनाहरूलार्ई पछ्याइरहनेछौँ … पछ्याइरहनेछौँ … । (निशान रातो झन्डा चारैजनालाई दिन्छ । एउटा आपूm पनि लिन्छ । क्रान्तिकारी आशावादले ओतप्रोत भएर सभासद्, चिन्तनराज, सपना, निशान र शान्ति सबैले एकैसाथ एक हातले रातो झन्डा र अर्को हात कसिलो मुट्ठीका साथ एकैसाथ अभिवादन र प्रतिवद्धता व्यक्त गर्छन् ।)

अन्तिम पर्दा ।

१ फागुन, २०६७

(स्रोत : साहित्य सङ्गालो डट कम )

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

About Sahitya - sangrahalaya

We will try to publish as much literary work of different authors collected from different sources. All of these work is not used for our profit . All the creative work belongs to their respective authors and publication. If requested by the user we will promptly remove the article from the website.
This entry was posted in एकाङ्की and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *